صليب خود در امانند تا به جايگاه امنى برسند . زميندارانى كه پيش از كشته شدن فلان كس [ ؟ ] در بيت المقدس بوده‌اند ، اگر بخواهند همانجا بمانند ، بر عهدهء ايشان است كه جزيه‌اى همچون جزيه مردم بيت المقدس بپردازند و هر كس بخواهد مىتواند با روميان برود و تا هنگام درو و برداشت محصول ، از آنان چيزى گرفته نمىشود . بر آنچه در اين نامه نوشته شده عهد و ذمّه خدا و رسول مىباشد و ذمّه خلفا و مؤمنان ، به شرط آنكه ايشان جزيه‌اى را كه بر عهده شان مقرر شده است بپردازند . بر اين كار خالدبن وليد ، عمروبن‌العاص ، عبدالرحمن بن عوف و معاوية بن ابى سفيان گواهند و عهد نامه به سال پانزدهم آماده و نوشته شد « 1 » . هنگام حضور در بيت المقدس ، لباس ژنده و هيبت سادهء خليفه ، مسيحيان را كه از وى تصور يك امپراتور را داشتند متأثر ساخت . خليفه با راهنمايى « سوفرونيوس » ، كشيش شهر ، از اماكن مقدس شهر و پيش از همه جايگاه معراج پيامبر ( ص ) ديدار كرد . از آنجا كه قول داده بود مسلمانان متعرض اماكن مقدس عيسويان نخواهند شد ، به گونه‌اى رفتار كرد كه هيچ بهانه‌اى به مسلمانان براى تصرف آن مكانها ندهد « 2 » . اين رفتار و گفتار عمر را به ويژه از آن رو نقل كرديم تا با رفتار صليبيان در هنگام فتح اين شهر - كه در جاى خود خواهد آمد - مقايسه گردد . از آن پس كه بيت المقدس به تصرف مسلمانان درآمد - چه قبل و چه بعد از جنگهاى صليبى - ضمن حفظ و حراست مكانهاى متعلق به ساير اديان ، حكمرانان و ثروتمندان ، هر يك به فراخور حال خود در آن شهر به آبادانى پرداختند و عمارات و مساجدى بسيار باشكوه بنا كردند ؛ كه در اينجا تنها به فهرست نام آن مكانها و نام بانيان آنها اشاره مىگردد . الف . آثار بازمانده از عهد ايوبى ( 564 - 650 ه / 1169 - 1252 م ) 1 . زاويهء خثينه - صلاح الدين ايوبى . 2 . ماء العروب - ملك العادل . 3 . جامع عمرى - ملك الافضل نور الدين ، ابوالحسن على بن صلاح الدين .

--> ( 1 ) . وثائق ، حميداللَّه ، محمد ، ترجمهء ، محمود مهدوى دامغانى ، چاپ و نشر بنياد ، 1365 ، ص 360 - 391 . ( 2 ) . جنگهاى صليبى ، ج 1 ، ص 4 .